Tijdens de zomer verloren beleggers het vertrouwen dat politici de schuldencrisis en economie in goede banen weten te leiden. Het Griekse drama duurt te lang met als gevolg dat de vertrouwenscijfers van consumenten en industrie omlaag vlogen. Bij een teruglopende economische groei zijn overheidsschulden steeds moeilijker beheersbaar en dat dwingt tot steeds grotere bezuinigingen. Als de bezuinigingsplannen niet geloofwaardig zijn, zoals bij Italië, lopen de rentetarieven op de kapitaalmarkt op en sluit hierdoor de toegang tot de kapitaalmarkt. De financieel sterke eurolanden moeten dan te hulp schieten en om dit te financieren en ook verder bezuinigen. Een recessie wordt dan bijna onafwendbaar en dat is een hoge prijs die de sterke eurolanden niet gaan betalen zonder harde garanties. Dat is een politiek proces van stap voor stap geven en nemen, wat betekent dat de huidige onrust nog enige tijd zal aanhouden.
Nederlandse staatsobligaties gewild
De reactie van beleggers is een vlucht naar staatsobligaties van de financieel sterke eurolanden, waaronder Nederland. Hierdoor daalt de rente die de Nederlandse overheid nu moet betalen bij uitgifte van nieuwe obligaties. Het aanvangsrendement op tienjarig Nederlands staatspapier ligt rond de 2,2%, het laagste niveau sinds tientallen jaren. Het gemiddelde voor de eurozone ligt op dit moment op de financieel zwakkere eurolanden, die niet in de gevarenzone zitten, ligt ruim boven de vijf procent.
De euro-inflatie bedraagt op dit moment 3,0% op jaarbasis. Bij dit tempo van geldontwaarding wordt op tienjarig Nederlands staatspapier een negatief reëel rendement geboekt. Zal de rente op Nederlandse staatsobligaties stijgen of komt de inflatie omlaag? Het laatste lijkt het meest waarschijnlijke scenario
Schuldencrisis verlamt het Europese bankwezen
Het ontbreken van politieke daadkracht om de euroschuldencrisis op te lossen veroorzaakt precies dat waarvoor werd gevreesd: besmettingsverschijnselen in het Europese bankwezen. Amerikaanse geldmarktfondsen maakten begin oktober bekend dat zij hun dollars niet langer aan Europese banken ter beschikking willen stellen. Zonder dollars kan het Europese bankwezen de internationale handel van het bedrijfsleven niet financieren. De oprichting van een noodloket door vijf centrale banken was nodig om een crisis te voorkomen maar het proces van een dalend onderling vertrouwen van Europese banken is begonnen. De bereidheid om elkaar van tijdelijke liquiditeiten te voorzien zakt in rap tempo. Ook hier werd een noodverband voor aangelegd. De Europese Centrale Bank kondigde aan het bankwezen onbeperkt van liquiditeit te gaan voorzien. Twee recente en duidelijke, signalen dat de spanning op de financiële markten oploopt.
Om de schuldencrisis het hoofd te bieden wordt wel gewerkt aan de inrichting van een Europees noodfonds, maar het vertrouwen dat dit fonds effectief wordt, is echter gering. Hiervoor worden de onderlinge meningsverschillen tussen de EU-leiders en die van de EU-leiders met de Europese Centrale Bank te openlijk uitgevochten.
Amerikaanse economie houdt stand
De schuldencrisis beperkt zich niet alleen tot Europa. De Amerikaanse overheid liep deze zomer tegen haar schuldplafond aan. Met veel tumult werd het plafond verhoogd en hierdoor is ook duidelijk dat de Amerikaanse overheid nauwelijks ruimte heeft om de economie te stimuleren Nagenoeg vanzelfsprekend komt dan de Amerikaanse centrale bank, de Fed, aan zet. Die nam de handschoen op en kondigde "Operatie Twist" aan. De Fed gaat haar liquiditeiten investeren in langlopende staatsleningen. Zo wordt de kapitaalmarktrente omlaag gebracht. Een lage kapitaalmarktrente ondersteunt het investeringsklimaat en de huizenmarkt. Er wordt echter geen nieuw geld meer in de economie gepompt, waardoor deze maatregel indirect werkt en met grote vertraging effect sorteert. Tussen de regels door geeft de Fed aan dit voldoende te vinden want President Obama doet met een banenplan ook een duit in het zakje. Het schuldprobleem van de Verenigde Staten is mogelijk groter dan dat van Europa, maar op dit moment is te zien dat de coördinatie tussen politiek en centrale bank financiële markten rust en vertrouwen geeft waardoor het pad van een tergend langzaam economisch herstel wordt vastgehouden.
Beleggingsportefeuilles niet te risicovol
De aandelenmarkten zijn sinds deze zomer zeer beweeglijk. Beleggers zijn risico-avers door de angst voor een nieuwe recessie. Zij leven tussen hoop en vrees waarbij gewenning optreedt aan koersuitslagen van vele procenten per dag en per week. Sinds augustus, na de dalingen van de aandelenbeurzen, zijn de huidige waarderingsniveaus een stuk aantrekkelijker. Zij houden rekening met een mogelijke winstdaling in het bedrijfsleven door de economische groeivertraging. Wel blijft onzeker hoe krachtig deze groeivertraging uiteindelijk wordt en dat hangt eenvoudigweg af van de politieke daadkracht.
In de beleggingsportefeuille adviseren wij een belangrijk deel te beleggen in obligaties van sterke eurolanden te beleggen en in beperkte mate te spreiden naar emerging markets. Aandelen zitten aan de onderkant van de bandbreedte van het risicoprofiel. De koersuitslagen zijn echter heftig, waardoor beleggers die ervan houden kort op de bal te spelen, mooie kansen kunnen pakken in de op- en neergaande marktbeweging.
De wat rustige lange termijn belegger beperkt zich tot het niet te risicovol inrichten van zijn beleggingsportefeuille en wacht meer duidelijkheid af.